Jeugd
Meer weten: literatuur, internet

Geestelijken probeerden katholieke jongeren tussen de twaalf en achttien jaar betrokken te houden bij de kerk. Men was bang dat jongeren door de verleidingen van sport, dans, bioscoop, muziek en vooral het andere geslacht zich over zouden geven aan zedeloos gedrag en de kerk zouden verlaten. Kerkelijke rituelen, maar vooral katholieke jongerenorganisaties moesten ervoor zorgen dat jongeren in het goede, katholieke spoor bleven. Zo waren er de katholieke verkennerij, patronaten , de Katholieke Arbeiders Jeugd (KAJ of 'kajotters' genoemd), de graalbeweging en katholieke voetbalclubs. Behalve ontspanning door spel en sport beoogden deze verenigingen en organisaties vaak religieuze en maatschappelijke vorming. Hoewel er voor iedere jongere wel een organisatie was, is uiteindelijk nooit meer dan dertig procent van de katholieke jongeren lid geweest van een katholieke jeugdorganisatie.

Tot de jaren zeventig was het de gewoonte dat leerlingen, voordat ze de lagere school verlieten, de plechtige communie deden. Een ander belangrijk kerkelijk ritueel dat in de jeugd plaatsvond was het sacrament van het vormsel, dat je tussen je zevende en je vijftiende kon ontvangen . Bij beide rituelen bevestigden kinderen en jongeren dat zij deel uitmaakten van de katholieke kerk, ook al waren zij zich daar misschien niet altijd even scherp van bewust.

In de eerste helft van de twintigste eeuw ging de overgrote meerderheid van de jeugd na de lagere school, eventueel aangevuld door enkele jaren ulo of vglo, werken. Degenen die verder mochten leren gingen naar katholieke middelbare scholen. Die waren, net als de lagere scholen, naar sekse gescheiden. De jongensscholen werden veelal door paters of fraters geleid, de meisjesscholen door zusters. Een deel van de leerlingen zat op kostschool (internaat). Het lesprogramma was afhankelijk van het onderwijsniveau, maar godsdienstonderwijs vormde altijd een vast onderdeel. Op sommige scholen begon de dag met een mis.

De zorg om moreel verval onder jongeren bleef in katholieke kring in en na de oorlog groot. Opmerkelijk genoeg maakte snelle en scherpe daling van het lidmaatschap van jongerenorganisaties in de jaren vijftig duidelijk dat het klassieke katholieke jeugdwerk zijn langste tijd had gehad. De jeugdcultuur veranderde ingrijpend, voor de vertrouwde geestelijke adviseurs was geen plaats meer. In de loop der jaren gingen de meeste katholieke jongerenorganisaties op in organisaties zonder religieuze signatuur. Een aantal, zoals de Katholieke Plattelands Jeugd (KPJ), bleef bestaan, maar richtte de aandacht vooral op sociale activiteiten en niet zozeer op het katholiek-zijn. Toch zijn er de laatste jaren ook nieuwe katholieke jongerenorganisaties gekomen, die het geloof van jongeren uitdrukkelijk centraal stellen. Groot zijn deze organisaties echter niet.

Ook op ritueel vlak veranderde er het nodige. Het vormsel nam uiteindelijk de plaats in van de plechtige communie als kerkelijke gebeurtenis aan het einde van de lagere school. Het katholieke onderwijs is sinds de jaren zestig vooral in naam katholiek, zonder dat er van die katholieke identiteit veel werk werd gemaakt.

 

 

Klik voor meer bronmateriaal op de afbeelding
vrouwelijke katholieke arbeidersjeugd in Veghel
Klik voor meer bronmateriaal op de afbeelding
vormsel
Klik voor meer bronmateriaal op de afbeelding
schoolklas
Meer weten
Literatuur:

- Johannes Maria Peet, Het uur van de arbeidersjeugd : de Katholieke Arbeiders Jeugd, de Vrouwelijke Katholieke Arbeidersjeugd en de emancipatie van de werkende jongeren in Nederland, 1944-1969 (Baarn, 1987)
Proefschrift over de ontwikkelingen binnen de katholieke jeugdbeweging. Geeft naast de periode uit de titel ook een klein overzicht van de geschiedenis van de katholieke jeugdbeweging in het algemeen.

- Karel Dobbelaere, Lambert Leijssen, Michel Cloet (red.), Levensrituelen: Het vormsel. (Leuven, 1991)
Te omschrijven als een breed en degelijk handboek over het sacrament van het vormsel. Het vormsel wordt vanuit een historische, antropologische, sociologische en theologische invalshoek benaderd.

Internet:

- De KPJ in Brabant
Van het katholieke jeugdwerk dat in de 20e eeuw is opgezet bestaat de Katholieke Plattelands Jeugd nog steeds. In met name Brabant en Limburg zijn nog veel afdelingen van deze organisatie te vinden. Op deze pagina is informatie te vinden over de geschiedenis van de KPJ en haar huidige activiteiten.
website

- Jongkatholiek.nl
Een website bedoeld voor katholieke jongeren met veel aandacht voor de manier waarop jongeren met hun geloof omgaan.
website

- Teenertime
Een voorbeeld van een nieuwe (kleinschalige) jongerenorganisatie, waarin het katholieke geloof van jongeren centraal staat. Deze organisatie is naar Amerikaans voorbeeld opgezet.
website