Huwelijk en gezin
Meer weten: literatuur, internet

Tot in de jaren 1950 heeft de kerk een grote invloed gehad op het huwelijksleven van de Nederlandse katholieken. Dat begon al bij de keuze van de huwelijkspartner, die katholiek moest zijn. Was dat niet het geval, dan moest de huwelijkskandidaat tot het katholicisme overgaan.

Het huwelijk gold als door God ingesteld, bedoeld voor de voortplanting en de opvoeding van kinderen in de katholieke geest. In principe mochten katholieken niet aan geboortebeperking doen; voorbehoedsmiddelen waren uit den boze. Echtparen werden door de kerk gestimuleerd om grote gezinnen te stichten. Hoewel lang niet iedereen op dit punt de kerk gehoorzaamde, waren Nederlandse katholieke gezinnen lange tijd de grootste in West-Europa. Met name op het platteland kwamen grote gezinnen veel voor.

Alleen binnen het huwelijk mocht aan seks gedaan worden, voor het huwelijk met elkaar naar bed gaan was uit den boze. Raakte een meisje toch zwanger voordat ze gehuwd was, dan moest ze trouwen: in de volksmond werd dat een ‘moetje’ genoemd: een schande voor de familie.

De ideale taakverdeling in het huwelijk was duidelijk: de man werkte en de vrouw zorgde voor het huishouden en de kinderen. De man stond aan het hoofd van het gezin en de vrouw was de zorgende steun en toeverlaat van haar echtgenoot. Dat wil niet zeggen dat dit de standaard in elk katholiek gezin was. Vooral in gezinnen uit de midden- en hogere klassen van de samenleving werkten vrouwen gewoon mee.

Hoewel volgens de kerkleiders in Rome het gezin de hoeksteen van de samenleving was, waren er, net als nu, mensen, die niet trouwden: sommigen, omdat ze voor een leven als priester, religieus of als religieuze kozen, anderen, omdat ze geen partner konden of wilden vinden.

Vanaf de jaren 1960 nam de invloed van de kerk op het huwelijks- en gezinsleven snel af. Huwelijken tussen katholieken en niet-katholieken kwamen meer voor, er werden op grotere schaal voorbehoedmiddelen gebruikt en jongeren hadden vaker seks voor het huwelijk. Enkele geestelijken, zoals de populaire bisschop Bekkers verklaarden bovendien publiekelijk dat huwelijkspartners zelf mochten bepalen hoeveel kinderen zij kregen, en niet de kerk. Veranderende opvattingen over de rol van man en vrouw in het gezin - bijvoorbeeld het idee dat een vrouw ook kon gaan werken, terwijl de man thuis bleef - vonden ook bij katholieken ingang.

Ondanks de veranderende maatschappelijke opvattingen blijft de kerk officieel bij haar standpunt over het huwelijk en het gezin als hoeksteen van de samenleving.

 

Klik voor meer bronmateriaal op de afbeelding
huwelijksmis
Klik voor meer bronmateriaal op de afbeelding
verloofdencursus
Klik voor meer bronmateriaal op de afbeelding
moeder blijft thuis
Klik voor meer bronmateriaal op de afbeelding
huishoudster
Meer weten
Literatuur:

- Marga Kerklaan (red.)' Zodoende was de vrouw maar een mens om kinderen te krijgen' 300 brieven over het roomse huwelijksleven' (Baarn, 1987)
Een bloemlezing uit 300 brieven van drie generaties katholieke moeders, die vertellen over hoe zij de bemoeienis van de katholieke kerk met het huwelijksleven ervaren hebben. De titel doet een collectie klaagzangen over de onderdrukking van de katholieke vrouw vermoeden, maar ook neutrale en ronduit positieve verhalen komen ruimschoots aan bod. Geeft een direct en persoonlijk beeld van de ervaringen van katholieke vrouwen.

- Roger Burggraeve, Michel Cloet, Karel Dobbelaere, Lambert Leijsen (red.) Levensrituelen. Het huwelijk. (Leuven, 2000)
Te omschrijven als een breed en degelijk handboek over het katholieke huwelijk. Het huwelijk wordt vanuit een historische, antropologische, sociologische en theologische invalshoek benaderd.

- Marloes Schoonheim, Mixing ovaries and rosaries : Catholic religion and reproduction in the Netherlands, 1870-1970.
Proefschrift over de relatie tussen katholiek geloof en de grootte van gezinnen in Nederland. Online versie

- Marga Kerklaan, Van huis uit. Drie generaties katholieken over de invloed van de secularisatie op de beleving van seksualiteit, gezin en geloof (Baarn 1994).

 

Internet:

'Andere tijden' over De Bond van Groote gezinnen .

Aflevering: en Toelichtende internetpagina bij de aflevering:

Een aantal artikelen en een aflevering over De Bond van Groote Gezinnen. Item van Andere Tijden over grote katholieke gezinnen. Extra aandacht wordt besteed aan de De Bond van Groote Gezinnen en de film, die deze bond in de jaren dertig heeft laten maken.