Geboorte en doopsel
Meer weten: literatuur, internet

Zodra een kind uit een katholiek gezin het levenslicht zag moest het zo snel mogelijk worden gedoopt, liefst nog op de dag van de geboorte. Het heilig doopsel , het eerste van de zeven zogenaamde sacramenten die een katholiek kon krijgen, was namelijk een voorwaarde om in de hemel te komen. Kinderen die voor het doopsel stierven zouden in het 'voorgeborchte' belanden, een soort tussenstation tussen hemel en hel. Een gevolg van dit vroege dopen was dat de moeder nooit bij het doopsel aanwezig kon zijn. In haar plaats waren de peter en de meter bij het doopsel aanwezig.

Als moeder en kind van kraamzorg gebruik konden maken, dan werd deze bijna altijd verzorgd door katholieke zusters. Zodra de moeder was opgestaan van haar kraambed was haar eerste bezoek buitenshuis een bezoek aan de kerk. Hier deed ze de zogenaamde kerkgang , een ritueel van lof en dank voor het nieuwe kind, dat echter door veel vrouwen als een reinigingsritueel werd beleefd. In de jaren zestig is dit ritueel langzaamaan verdwenen. Ook de idee van het 'voorgeborchte' raakte in onbruik. Hierdoor kon er langer gewacht worden met dopen en konden moeders ook bij de doop van hun kind aanwezig zijn.

Vanaf de jaren zestig is het doopsel een minder dwingende zaak en meer een feestelijke gebeurtenis geworden. Hoewel het aantal doopsels sterk dalende is, laten relatief veel katholieke ouders, die de kerk doorgaans maar weinig of niet bezoeken, hun kinderen toch nog dopen.


doopsel
Klik voor meer bronmateriaal op de afbeelding
kerkgang
Klik voor meer bronmateriaal op de afbeelding
kraamzusters op motors
Meer weten
Literatuur:

- Marga Kerklaan (red.)' Zodoende was de vrouw maar een mens om kinderen te krijgen' 300 brieven over het roomse huwelijksleven' (Baarn, 1987)
Een bloemlezing uit 300 brieven van drie generaties katholieke moeders, die vertellen over hoe zij de bemoeienis van de katholieke kerk met het huwelijksleven ervaren hebben. De titel doet een collectie klaagzangen over de onderdrukking van de katholieke vrouw vermoeden, maar ook neutrale en ronduit positieve verhalen komen ruimschoots aan bod. Geeft een direct en persoonlijk beeld van de ervaringen van katholieke vrouwen.

- Lambert Leijssen, Michel Cloet, Karel Dobbelaere (red.) 'Levensrituelen. Geboorte en doopsel' (Leuven, 1996)
Te omschrijven als een breed en degelijk handboek over het doopsel. Het doopsel wordt vanuit een historische, antropologische, sociologische en theologische invalshoek benaderd. Naast het katholieke doopsel worden ook dooprituelen bij andere religies behandeld.

-Leo Spruit, Henk van Zoelen, 'Dopen, ja waarom eigenlijk? Onderzoek naar de motieven die ouders hebben om hun kinderen al dan niet te laten dopen in de kerk' (Den Haag, 1980)
De auteurs geven twee hoofdmotieven voor ouders om hun kind te laten dopen: 1. De omgeving en de traditie: voor veel ouders is het doopsel vanzelfsprekend, het hoort erbij. 2. De geboorte van een kind is een bijzondere gebeurtenis in het leven van een mens, een gebeurtenis, die men graag, net zoals bijvoorbeeld het huwelijk, van een bepaalde sacraliteit wil voorzien. Hoewel de studie enigszins gedateerd is, komen de conclusies in grote lijnen overeen met het meer recente Vlaamse proefschrift: Anne van Meerbeek 'Het doopsel: een familieritueel. Een sociologische analyse van de betekenissen van dopen in Vlaanderen.' (Leuven, 2001)

- Theo Schepens, Leo Spruit, Joris Kregting, 'De Rooms-Katholieke Kerk in Nederland 1960-2000. Een statistisch trendrapport. (Nijmegen, 2001) Online artikel
Een statistisch overzicht van de ontwikkelingen in katholiek Nederland omtrent kerklidmaatschap en participatie in de kerk.

- J.J. Brouwers, M.J.M. Duijghuisen, 'Van Moederheil en Valkenhorst. Een geschiedschrijving.' (Breda, 1995)
Een voorbeeld van de ontwikkelingen in de katholieke kraamzorg: van een particulier katholiek initiatief geleid door religieuzen naar een professionele organisatie betaald door de overheid.

Internet:

'Andere tijden' over Ongewijde aarde .

Aflevering: en Toelichtende internetpagina bij de aflevering:

Een artikel en een aflevering over 'ongewijde aarde'. Zelfmoordenaars, communisten en ongedoopte kinderen waren voorbeelden van mensen, die niet in gewijde aarde begraven mochten worden. Andere tijden laat onder andere de persoonlijke ervaringen van ouders zien, wiens ongedoopte kind in ongewijde aarde werd begraven. Het artikel geeft daarnaast wat achtergrondinformatie.

Baby's in Brabant Erfgoed Brabant is bezig met een groot project onder de noemer 'levensloop Brabant', waarin aandacht wordt besteed aan verschillende fases in het leven van Brabanders in de periode 1950-1970 in vergelijking met nu. Deze internetpagina gaat over baby's in Brabant en belicht allerlei onderwerpen over zwangerschap, kraamtijd, de invloed van de katholieke kerk, kinderloosheid etc in de genoemde periodes. 9 mei 2009 wordt in het kader hiervan een boekje gepresenteerd, die openbaar is voor publiek. Bekijk hier het persbericht.